Chronische pijn en verstoorde bewegingspatronen: herstel de balans in je zenuwstelsel

Wanneer je aanhoudende klachten ervaart zoals pijn, gebrek aan energie, sensorische en cognitieve overprikkeling, kan dit je leven flink op z’n kop zetten. Ik ken jou natuurlijk nog niet persoonlijk, maar ik durf er zomaar vanuit te gaan dat je al bij verschillende behandelaars en specialisten geweest bent. Je hebt misschien ook al meerdere diagnoses gekregen, of juist steeds te horen gekregen dat jouw klachten onder de onverklaarbare klachten vallen (SOLK/ALK).

Je hebt ongetwijfeld gemerkt dat je door aanhoudende klachten minder soepel bent gaan bewegen. Dit is een natuurlijk en vaak onbewust gevolg van je pijn- en spanningsklachten. Iedereen mens probeert tenslotte pijn zoveel mogelijk te vermijden. Het vervelende is alleen dat je zo in een sluipend vicieus cirkeltje belandt, omdat het ontlasten van bepaalde lichaamsdelen op termijn weer andere problemen kan veroorzaken.

Hoe je je lichaam weer vrijer leert bewegen

De aansturing van beweging vanuit je brein wordt ongemerkt aangepast wanneer jij meer verkrampt gaat bewegen of je lichaam minder gebruikt. Hierdoor kan het zijn dat je bijvoorbeeld nog wel die pijn in je rug voelt, terwijl je tegelijkertijd merkt dat je minder controle hebt over je bewegingen. Doordat je door de pijn steeds minder bent gaan bewegen, krijgt je brein steeds minder sensorische informatie van die lichaamsdelen. In de somatische leerschool wordt dit ‘sensory motor amnesia‘ genoemd: Je brein is een beetje vergeten hoe je dit lichaamsdeel ook al weer aanstuurt.

Zo wordt veel pijn veroorzaakt of intenser gemaakt door de manier waarop je je lichaam gebruikt. De manier waarop jij zit, staat, ligt, bukt, draait en loopt in het dagelijks leven hebben allemaal invloed op jouw pijnervaring. Ons zenuwstelsel is verantwoordelijk voor de aansturing van deze bewegingen. En geeft continu opdrachten welke spieren moeten aanspannen en welke kunnen ontspannen.

Hoe vaker we een bepaalde beweging herhalen, hoe beter deze beweging of houding wordt opgeslagen in je brein. Dit wordt ook wel eens spiergeheugen genoemd. Dit geldt helaas ook voor die bewegingen die je anders of krampachtig bent gaan uitvoeren om je pijn onbewust te vermijden. Merk je dat ik steeds het woordje onbewust gebruik? Je doet dit namelijk niet expres. 

De manier waarop je deze diep opgeslagen patronen kunt transformeren is door het hertrainen van je zenuwstelsel. En dat is wat somatische oefeningen je leert. Somatische bewegingen zijn hele langzame, bewuste en geconcentreerde oefeningen. Hierbij komt je brein opnieuw in contact met de sensorische input van lichaamsdelen die een tijd minder gebruikt zijn. Waardoor deze lichaamsdelen weer kunnen meebewegen met het lichaam als geheel.

Somatische oefeningen zijn zachte en langzame bewegingen waarbij geen gebruik gemaakt wordt van het rekken van spieren.  Maar van een techniek die ze ‘pandiculatie‘ noemen. Waarbij je heel traag heen en weer beweegt tussen het nog wat meer verkorten van de al verkrampte of pijnlijke spier en vervolgens ga je deze ontzettend langzaam (denk slakkengang langzaam en dan nog 10x langzamer) weer verlengen. Zo breng je stap voor stap weer meer bewustzijn in deze spieren. En worden er nieuwe verbindingen in het brein gemaakt. Na een aantal keren oefenen kan je dan merken dat bewegen makkelijker gaat en de spier ook weer meer kan ontspannen.

De achtergrond van somatische oefeningen

Het woord somatisch is afgeleid van het Griekse woord Soma wat lichaam betekent. Je ziet de term overal op het moment. Zo heb je misschien weleens gehoord van de term ‘somatic dance‘, of de door traumaexpert Peter Levine vormgegeven techniek ‘somatic experience‘. En natuurlijk de vaak gebruikte term ‘somatisch onverklaarbare lichamelijke klachten‘.

Somatische oefeningen kunnen in zijn algemeenheid omschreven worden als bewust uitgevoerde oefeningen waarbij je je richt op de innerlijke ervaring. De oefeningen die ik aanbied zijn gebaseerd op de somatische school van Frederick Alexander (ook wel bekend als de ‘Alexander techniek’), Moshe Feldenkrais en bewegingsexpert Thomas Hannah.

Yoga bij chronische pijn

Zoals je net al hebt kunnen lezen wordt er binnen de somatische school gekeken naar de mens als geheel. En dat is natuurlijk precies wat yoga ook doet! Maar jij hebt vast ook wel al het een ander geprobeerd aan yoga of wellicht zag je al snel door de bomen het bos niet meer. Zo veel soorten yoga en wat past er nu precies bij jouw klachten op het moment?

Yoga, Mindfulness en Zelfcompassie worden al veel toegepast bij verschillende revalidatieprogramma’s. En al deze technieken helpen jouw door aanhoudende pijn ontregelde zenuwstelsel duurzaam veerkrachtiger te maken.

Ook bij het effectiever leren omgaan met aanhoudende vermoeidheid, pijn, sensorische overbelasting en slaapproblemen zijn ademhalingstechnieken, meditatievormen en herstellende yogahoudingen van grote toegevoegde waarde. Zo leer je steeds meer kleine rust- en herstelmomenten gedurende dag in te lassen, waardoor je langzaam maar zeker je zenuwstelsel meer duurzaam leert reguleren.

Helpt het strijden jou nog verder?

ACT staat voor Acceptance & Commitment Therapie. Met deze speelse aanpak onderzoeken we hoe jij meer evenwicht kunt creëren tussen inspanning en ontspanning, minder effectief gedrag kunt ombuigen en binnen je grenzen beter kunt focussen op wat voor jou waardevol is.

Een regelmatig gebruikte metafoor voor aanhoudende pijnklachten is een moeras van drijfzand. Je merkt op een bepaald moment in je leven dat je pijnklachten hebt en je gaat vervolgens hard op zoek naar een oplossing. Intussen voel je de klachten toenemen en steeds meer gebieden van je leven beïnvloeden, waardoor je nog harder gaat zoeken naar oplossingen. Ongemerkt kun je zo steeds meer gaan vechten tegen je klachten, wat weer extra spanning voor je zenuwstelsel en een verhoogde pijnbelevenis zorgt. Zo zak je al zoekende naar controle over je klachten steeds vermoeider en dieper het drijfzand in. Want dit gevecht kost ook bakken energie.

Het kan ook zijn dat je juist steeds meer dingen uit de weg bent gegaan, niet wil klagen over je klachten, je klachten probeert te negeren en zo ongemerkt het contact met jezelf en je omgeving steeds een beetje meer bent verloren.

De balans tussen wat wel en niet kan

Ik zit nu al een tijdje te klooien met het schrijven van deze alinea, omdat het bruggetje naar ‘doen waar je hart blij van wordt’ zo pijnlijk kan zijn. Want natuurlijk wil jij het liefst weer alles doen waar je energie uit haalt. Het was de opmerking die mij steevast op de kast kon jagen als iemand weer eens met het ‘ga doen wat je energie geeft’- advies kwam. 

Tot dat ik aan de slag ging met het onderzoeken van mijn waarden en er achter kwam dat ik eigenlijk toch nog best veel energie had verloren aan dingen die eigenlijk niet genoeg paste bij wie ik ben en mijn natuurlijke krachten. Ook kwam ik erachter dat ik heel veel dingen, dan al niet tijdelijk aangepast, ook nog wel kon.

Het is het voortdurende zoeken naar de balans tussen het volgen van je hart en tegelijkertijd realistisch te reflecteren op wat momenteel uitdagend is. En wat dat met je doet. De bewustwording dat blijvende klachten een significante invloed op je leven uitoefenen, kan een ware achtbaan aan emoties oproepen, aangezien klachten alle facetten van het leven raken.

Je kunt je daar soms behoorlijk alleen in voelen, omdat mensen, hoezeer ze ook hun best doen om het te begrijpen, nooit volledig kunnen ervaren wat jij voelt.

Daarom zou ik graag samen met jou willen onderzoeken wat echt belangrijk voor jou is. Stil te staan bij jouw pijn. En te kijken hoe je, vanuit jouw grenzen en met eventuele beperkingen, meer kunt focussen op wat het leven waardevol voor je maakt. Dit kan zowel individueel als in groepsverband.

Zo kun je de nieuwe balans in je leven vinden die bij jou past.